Phát âm và bảng chữ cái
Các chữ cái tiếng Séc đọc thế nào: nguyên âm dài, ř, ě và trọng âm ở âm tiết đầu.
Tin vui trước: tiếng Séc viết gần như đúng như cách đọc. Học các chữ cái một lần là bạn có thể đọc to bất kỳ từ nào, kể cả từ chưa từng gặp.
Ba quy tắc quan trọng nhất
- Tiếng Séc không có thanh điệu. Đừng đọc lên giọng xuống giọng như tiếng Việt. Thay vào đó, trọng âm luôn ở âm tiết đầu tiên: Praha, dobrý den, nemocnice. Giới từ ngắn nhận trọng âm cùng với từ đứng sau: do Prahy, na poště.
- Nguyên âm dài phải đọc dài thật. Dấu ´ (čárka) và ˚ (kroužek) làm nguyên âm dài gấp đôi, và nghĩa của từ thay đổi: byt (căn hộ) và být (thì, là), dal (đã cho) và dál (xa hơn). Độ dài trong tiếng Séc quan trọng gần như thanh điệu trong tiếng Việt.
- Đọc rõ mọi chữ cái, cả phụ âm cuối và các cụm phụ âm dài: zmrzlina, čtvrtek, vlak.
- byt · býtcăn hộ · thì, là
- dal · dálđã cho · xa hơn
- Dobrý den.xin chào (trọng âm: DO-brý DEN)
Nguyên âm
| Chữ | Cách đọc | Ví dụ |
|---|---|---|
| a · á | như a tiếng Việt, ngắn và dài | máma |
| e · é | như e trong "bé" | den, mléko |
| i · í và y · ý | đọc giống nhau, như i; i và y chỉ khác nhau khi viết | pivo, být |
| o · ó | như o trong "có" | okno |
| u · ú · ů | như u; ú và ů là cùng một âm dài | ruka, úterý, dům |
| ě | sau b, p, v, f: je (běžet = bježet); sau m: nhe (město = mnhesto); sau d, t, n thì làm chúng mềm đi (děti = ďeťi) | pět, město, děkuju |
| ou · au | hai nguyên âm đọc liền trong một âm tiết: ô lướt sang u · au gần giống ao trong "sao". Gặp rất nhiều: jsou (họ là), s mámou (với mẹ) | mouka, jsou · auto |
Phụ âm: so sánh với tiếng Việt
| Chữ Séc | Đọc gần giống | Ví dụ |
|---|---|---|
| d | đ trong "đi" (không phải d tiếng Việt) | dům, voda |
| c | ts, không bao giờ là k như chữ c tiếng Việt | cena, ulice |
| ch | kh trong "khá" (là một chữ: trong từ điển đứng sau h) | chléb, ucho |
| ň | nh trong "nhà" | kůň, Plzeň |
| ť · ď | ch trong "chị" · cùng âm đó nhưng hữu thanh | chuť · teď |
| j | y trong "yêu" | já, jo |
| s · š | x trong "xa" · s uốn lưỡi trong "sao" | sýr · škola |
| č · ž | tr uốn lưỡi (giọng miền Nam) · như š nhưng hữu thanh (dây thanh rung) | čaj · žena |
| h | như h nhưng nhẹ và hữu thanh | hrad, Praha |
| r · ř | r rung đầu lưỡi · r rung và ž cùng lúc (xem bên dưới) | ráno · řeka |
di, ti, ni luôn mềm, như ďi, ťi, ňi: divadlo, ticho, nic. Còn dy, ty, ny luôn cứng: ty, tady. Ngoại lệ: một số từ quốc tế vẫn đọc di, ti, ni cứng: politika, diskuse, titul.
Lưu ý cho người nói giọng Bắc: các so sánh s / x và tr trong bảng là theo giọng miền Nam. Nếu bạn không phân biệt s với x hay tr với ch, hãy luyện riêng: khi đọc š và č, đầu lưỡi cong lên; khi đọc s và ť thì không. Ví dụ: sýr – šest, čaj – ťukat.
Chữ ř nổi tiếng
Ngay cả trẻ em Séc cũng học ř sau cùng. Đặt lưỡi như khi đọc r rung, và trong lúc lưỡi rung, hãy đọc ž. Cần luyện tập: hãy bắt đầu với những từ có ř đứng sau một phụ âm, như tři, přítel, Dvořák. Khi chưa đọc được, một chữ r rung rõ ràng vẫn luôn được hiểu.
- třiba
- řekacon sông
- Dvořáknhà soạn nhạc Dvořák
Phụ âm cuối
Tiếng Việt không có âm cuối s, l, r, š…, và các âm cuối như t, k, p thường đọc rất nhẹ. Trong tiếng Séc, phụ âm cuối phải đọc rõ: les (rừng), stůl (cái bàn), sýr (phô mai), vlak (tàu hỏa). Ở cuối từ, b, d, ď, g, h, v, z, ž đọc thành p, t, ť, k, ch, f, s, š: led đọc là [let], muž đọc là [muš]. Cách viết thì không đổi.
Cụm phụ âm và từ không có nguyên âm
Đừng chèn thêm nguyên âm vào giữa các phụ âm: zmrzlina chứ không phải "dơ-mơ-rơ-dơ-li-na". r và l thậm chí có thể tự tạo thành một âm tiết: krk (cổ), vlk (con sói), prst (ngón tay), Brno. Người Séc rất tự hào về câu Strč prst skrz krk: không có một nguyên âm nào.
- Strč prst skrz krk.Thò ngón tay qua cổ họng.
Khi nói liền
- Chữ j trong jsem, jsi, jsme, jste, jsou thường không đọc: jsem đọc là [sem], jsou là [sou].
- Trọng âm rất nhẹ, không làm nguyên âm dài ra; còn nguyên âm dài thì vẫn dài dù không có trọng âm: trong dobrý và malá, âm tiết đầu được nhấn, nhưng âm tiết cuối mới là âm dài.
- Giới từ ngắn đọc dính vào từ phía sau, và âm thay đổi theo: v pátek [f pátek], s bratrem [z bratrem]. Trước nguyên âm thì ngắt rất nhẹ: v | obchodě, không đọc là "vobchodě".
- Ngữ điệu: câu hỏi trả lời "có/không" thì lên giọng ở cuối (Máš čas? ↗). Câu hỏi với kdo, co, kde, kdy… và câu bình thường thì xuống giọng (Kde bydlíš? ↘). Đây là giọng của cả câu, không phải thanh điệu của từng từ.
- Jsem doma.Tôi ở nhà. [sem doma]
- v pátekvào thứ Sáu [f pátek]
- Máš čas?Bạn có thời gian không? ↗
- Kde bydlíš?Bạn sống ở đâu? ↘
Lời khuyên cho người Việt
- Đọc đều giọng, không thêm thanh điệu; chỉ nhấn nhẹ vào âm tiết đầu: Karolína, Olomouc.
- Giữ nguyên âm dài cho đủ dài: máma, dům. Mẹo: a ngắn của tiếng Séc giống ă, còn á giống a kéo dài.
- Đọc rõ phụ âm cuối và từng phụ âm trong cụm: vlak, čtvrtek.
- Nhớ: d là "đ", c là "ts", ch là "kh".
- r phải rung đầu lưỡi, không đọc như r giọng Bắc (gần như z): ráno, ruka.
- Phân biệt rõ l và n, kể cả khi giọng địa phương của bạn hay lẫn hai âm này: lékárna, nemocnice.
- p và b là hai âm khác nhau, đừng đọc p thành b: pivo (bia), byt (căn hộ).
Bấm 🔊 bên cạnh ví dụ để nghe. Nếu không thấy nút này, trang Hướng dẫn giải thích cách thêm giọng đọc tiếng Séc miễn phí vào thiết bị của bạn. Sự thay đổi giữa d · ď, t · ť và n · ň ở đuôi từ được giải thích trong bài Phụ âm cứng và mềm.