Tiếng Séc nói và các vùng miền
Vì sao người ta nói dobrej và mlíko, và Brno, Ostrava nghe khác thế nào.
Tiếng Séc có khoảng cách lớn giữa ngôn ngữ để viết (spisovná čeština) và ngôn ngữ mà phần lớn mọi người nói hằng ngày. Không ai mong bạn nói như sách giáo khoa, nhưng bạn cần hiểu những gì mình nghe. Tiếng Việt cũng vậy: giọng Bắc, giọng Trung, giọng Nam đều khác nhau, nhưng chữ viết thì chung.
Obecná čeština: tiếng Séc hằng ngày ở Bohemia
Đây là tiếng Séc thân mật của Praha và vùng Bohemia, và cũng là thứ bạn nghe nhiều nhất trong phim ảnh, trên ti vi và trong cửa hàng khắp cả nước.
| Đặc điểm | Văn nói | Văn viết |
|---|---|---|
| ý / í → ej | dobrej, bejt, mlejn | dobrý, být, mlýn |
| é → í / ý | mlíko, polívka, dobrý pivo | mléko, polévka, dobré pivo |
| v- trước o- | vokno, voko | okno, oko |
| cách 7 số nhiều | s dobrejma lidma | s dobrými lidmi |
| chỉ một dạng tính từ số nhiều | ty nový auta | ta nová auta |
| bỏ -l | řek, moh | řekl, mohl |
| být không có j- | sem, seš, sme, ste | jsem, jsi, jsme, jste |
Moravia
Ở Moravia, nhiều người ít dùng các dạng ej và í hơn hẳn và giữ gần với ngôn ngữ viết: bạn sẽ thường nghe dobré mléko hơn là dobrý mlíko. Một dạng điển hình của Moravia là su thay cho jsem: Su z Brna. (Tôi đến từ Brno.)
Brno
Brno có tiếng lóng thành phố nổi tiếng riêng, gọi là hantec. Bạn không cần dùng nó, nhưng người địa phương sẽ rất thích nếu bạn nhận ra vài từ:
| šalina | tàu điện (chuẩn: tramvaj) |
| hokna | công việc (chuẩn: práce) |
| čurina | chuyện vui, trò cười (chuẩn: legrace) |
| ajzna | ga tàu hỏa (chuẩn: nádraží) |
Ostrava và Silesia
Ở vùng Ostrava, bạn sẽ nhận ra ngay hai điều. Nguyên âm dài thường bị đọc ngắn (mame thay cho máme, dobry thay cho dobrý), và trọng âm thường rơi vào âm tiết áp chót thay vì âm tiết đầu, tạo nên giai điệu rất dễ nhận ra của vùng này. Bạn cũng sẽ nghe šak (chuẩn: však, vždyť), từ phổ biến khắp Moravia.
Cách nói vùng miền thay đổi rất nhiều từ thị trấn này sang thị trấn khác và từ người này sang người khác. Hãy coi đây là vài biển chỉ đường, không phải quy tắc cứng nhắc. Khi viết, luôn dùng dạng chuẩn.